bew147

2452370-16573500
پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشکده علوم انسانی
گروه مدیریت
عنوان:
بررسی میزان اثربخشی نتایج پروژه‌های تحقیقاتی انجام شده در شرکت برق منطقه‌ایی یزد و ارائه الگو برای سنجش اثربخشی آن‌ها
استاد راهنما:
دکتر علی مروتی شریف‌آبادی
استاد مشاور:
دکتر حبیب زارع احمدآبادی
تحقیق و نگارش:
محمود اقبالی زارچ
زمستان 1392
center-409702000

-267970-54483000-561340-27813000به پاس تعبیر عظیم و انسانی شان از کلمه ایثار و از خودگذشتگی؛به پاس عاطفه سرشار و گرمای امیدبخش وجودشان که در این سردترین روزگاران بهترین پشتیبان است ؛به پاس قلب های بزرگشان که فریاد رس است و سرگردانی و ترس در پناهشان به شجاعت می گراید ؛و به پاس محبت های بی دریغشان که هرگز فروکش نمی کند ؛ این مجموعه را به پدر و مادرعزیزم،
تقدیم می کنم.
سپاسگزاری:
خداي يکتا را شاکرم که با لطف و ياري او موفق به تکميل اين پايان‌نامه شدم. البته بر خود لازم مي‌دانم از زحمات استاد گرانقدر جناب آقاي دکتر علی مروتی که مسؤليت راهنمايي پژوهش اينجانب را تقبل نمودند و در طول پژوهش با صبر و حوصله‌ي بي نظير خود، راهنمايي‌هاي ارزنده‌اي براي انجام بهتر آن به عمل آوردند، تشکر و قدرداني نمايم. همچنين از استاد محترم جناب آقاي دکتر حبیب زارع احمدآبادی که مشاوره‌ي اين پژوهش را بر عهده داشتند، تشکر مي‌نمايم.
چکیده:
یکی از واحدهای مهم در هر سازمانی که می‌تواند سازمان را در دست یافتن به استراتژی‌های خود یاری کند، واحد تحقیق و توسعه است. مسئله ارزیابی پروژه‌های تحقیقاتی به یکی از پر چالش- ترین مسائل تصمیم‌گیری در سازمان‌ها تبدیل شده است. پروژه‌ها باید قابل ارزیابی و اولویت‌بندی باشند تا بتوان منابع را به نحو موثرتری به آنها تخصیص داد. تا کنون سیستم‌های ارزیابی عملکرد متفاوتی توسعه داده شده است، که در این پژوهش با استفاده از روش دلفی فازی به بررسی و شناسایی معیاره‌های موثر بر اثربخشی پروژه‌ها پرداخته شده است و در ادامه با توجه به معیارهای بدست آمده به سنجش اثربخشی پروژها از روش تصمیم گیری چند معیاره پرداخته شده است. در این پژوهش 15 پروژه‌ی تحقیقاتی که طی 5 سال اخیر در شرکت برق منطقه‌ای یزد صورت گرفته است، مورد ارزیابی قرار گرفت که با استفاده از روش پیشنهادی تاپسیس پروژه‌ی ششم با عنوان” بررسی علل تاخیر در انجام پروژه‌های بهره‌برداری و طرح و توسعه شرکت برق منطقه‌ای یزد” و با روش ویکور فازی پروژه‌ی ” تحقيق در بازه زماني تست سيستم حفاظتي پست‌هاي فوق توزيع و انتقال” به عنوان پروژه‌‌های اثربخش شناخته شد.
کلیدواژه :ارزیابی عملکرد، پروژه‌های تحقیقاتی، تصمیم گیری چند معیاره(تاپسیس و ویکور)، دلفی فازی.
فهرست مطالب
عنوان صفحه
TOC o “1-3” h z u فصل اول PAGEREF _Toc399675280 h 1کلیات پژوهش PAGEREF _Toc399675281 h 11-1-مقدمه PAGEREF _Toc399675282 h 21-2- بیان مسئله يا موضوع تحقیق(تعریف مسأله، هدف از اجراء و کاربرد نتایج تحقیق): PAGEREF _Toc399675283 h 31-3- اهمیت مسأله تحقيق PAGEREF _Toc399675284 h 51-4- سوالات پژوهش PAGEREF _Toc399675285 h 61-5- قلمرو تحقيق PAGEREF _Toc399675286 h 61-5-1- قلمرو مكاني و زمانی تحقيق PAGEREF _Toc399675287 h 61-6- جامعه و نمونه ی آماری تحقیق PAGEREF _Toc399675288 h 61-7- روش انجام تحقیق PAGEREF _Toc399675289 h 71-8- کليد واژه ها PAGEREF _Toc399675290 h 71-9- ساختار کلی تحقیق PAGEREF _Toc399675291 h 7فصل دوم PAGEREF _Toc399675292 h 9ادبیات پژوهش PAGEREF _Toc399675293 h 92-1- مقدمه PAGEREF _Toc399675294 h 102-2- تحقیق و توسعه PAGEREF _Toc399675295 h 112-2-1- انواع تحقيقات PAGEREF _Toc399675296 h 142-2-2- نتيجه حاصل از فعاليت هاي تحقيق و توسعه PAGEREF _Toc399675297 h 152-3- ارزیابی عملکرد PAGEREF _Toc399675298 h 162-4- ارزیابی عملکرد پروژه PAGEREF _Toc399675299 h 182-5- اثربخشی PAGEREF _Toc399675300 h 192-6- روش‌های اندازه‌گیری PAGEREF _Toc399675301 h 212-6-1- رویکرد دلفی فازی PAGEREF _Toc399675302 h 212-6-2- مجموعه فازی PAGEREF _Toc399675303 h 222-6-3- روش آنتروپی شانون PAGEREF _Toc399675304 h 262-6-4- تصمیم گیری چندمعیاره PAGEREF _Toc399675305 h 262-7- پیشینه پژوهش PAGEREF _Toc399675306 h 292-8- جمع بندی PAGEREF _Toc399675307 h 34فصل سوم PAGEREF _Toc399675308 h 35روش پژوهش PAGEREF _Toc399675309 h 353-1- مقدمه PAGEREF _Toc399675310 h 363-2- روش تحقیق PAGEREF _Toc399675311 h 363-3- قلمرو مکانی و زمانی تحقیق PAGEREF _Toc399675312 h 383-3-1- معرفی شرکت برق منطقه‌ای یزد PAGEREF _Toc399675313 h 383-4- گام‌های انجام تحقیق PAGEREF _Toc399675314 h 403-4-1- تعیین شاخص‌های موثر با استفاده از روش دلفی فازی PAGEREF _Toc399675315 h 423-4-2- مشخص کردن توالی معیارها بر اساس نظر خبرگان PAGEREF _Toc399675316 h 433-4-3- جمع آوری داده‌ها PAGEREF _Toc399675317 h 433-4-4- تجزیه و تحلیل داده‌ها PAGEREF _Toc399675318 h 433-5- تکنیک‌های مورد استفاده در ارزیابی پروژه‌ها PAGEREF _Toc399675319 h 443-5-1- رویکرد دلفی فازی PAGEREF _Toc399675320 h 443-5-2- روش آنتروپی شانون PAGEREF _Toc399675321 h 483-5-3- روش های تصمیم‌گیری چند معیاره PAGEREF _Toc399675322 h 49فصل چهارم PAGEREF _Toc399675323 h 57تجزیه و تحلیل داده‌ها PAGEREF _Toc399675324 h 574-1- مقدمه PAGEREF _Toc399675325 h 584-2- تعیین معیارهای موثر بر سنجش اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی با استفاده از روش دلفی فازی PAGEREF _Toc399675326 h 584-3- تعیین وزن شاخص های موثر بر سنجش اثربخشی با استفاده از روش آنتروپی PAGEREF _Toc399675327 h 654-4- تعیین رتبه بندی پروژه‌ها با توجه به شاخص های موثر با روش‌های تصمیم‌گیری چند معیاره PAGEREF _Toc399675328 h 684-4-1- تکنیک تاپسیس PAGEREF _Toc399675329 h 684-4-2- تکنیک ویکور فازی PAGEREF _Toc399675330 h 73فصل پنجم PAGEREF _Toc399675331 h 76نتیجه گیری و پیشنهادها PAGEREF _Toc399675332 h 765-1- مقدمه PAGEREF _Toc399675333 h 775-2- نتیجه گیری PAGEREF _Toc399675334 h 775-3- پیشنهادات پژوهشی PAGEREF _Toc399675335 h 81منابع PAGEREF _Toc399675336 h 82
فصل اول
کلیات پژوهش
1-1-مقدمهبا گسترش فن‌آوری و لزوم روزآمدی دانش در جوامع کنونی، سازمان‌ها و نهادهای موجود در هرجامعه‌ای باید به دنبال نوآوری و به روزرسانی خود باشند که در این راستا برخی سازمان‌ها به دلائلی از جمله مسائل اقتصادی، فرهنگی، تکنولوژیکی و غیره با مسائل و مشکلاتی مواجه خواهند شد، که باید این مسائل شناسایی شده و اقداماتی در جهت حل آنها صورت پذیرد. در واقع سازمان‌ها همین مسائل و مشکلات به وجود آمده را در قالب پروژه‌های تحقیقاتی شناسایی کرده و برای انجام در اختیار واحدهای مربوط قرار میدهند. یکی واحد مهم در هر سازمان که می‌تواند سازمان را در دستیابی به اهداف استراتژیک خود یاری رساند و در جهت حل مشکلات ذکر شده اقدام نماید، واحد تحقیقاتی در سازمان است. به طور معمول پروژه‌های مختلفی در واحدهای تحقیقاتی بر اساس نیاز سازمان به طور همزمان در حال اجرا هستند که ارزیابی عملکرد این پروژه‌ها برای مدیران سازمانی از اهمیت بالایی برخوردار است )توکلی و همکاران، 1389).
اصولا اندازه‌گیری عملکرد نقش مهمی را در حصول اطمینان از موفقیت یک پروژه ایفا میکند. ارزیابی عملکرد، فرایندی است که به سنجش، اندازه‌گیری، ارزش گذاری و قضاوت درباره ی عملکرد طی دوره های معین می پردازد. در صورتی که ارزیابی عملکرد با دیدگاه فرایندی و به صورت مستمر ایجاد شود، موجب ارتقای عمکرد و بهبود در هر واحد سازمانی میشود )صالح زاده وهمکاران,1390).
تا کنون سیستم های ارزیابی عملکرد متفاوتی توسعه داده شده اند ولی مسئله قابل تامل این است که این سیستم از جامعیت لازم برخوردار باشد و توانایی سنجش عملکرد واقعی پروژه‌ها را داشته باشد. در این پژوهش سعی بر این است تا با تلفیق تکنیک‌های متفاوت و گوناگونی تصمیم گیری چند معیاره ، روش دلفی و مجموعه فازی به ارائه ی رویکردی نوین، کارا و جامع جهت ارزیابی عملکرد پروژه‌های تحقیقاتی پرداخته شود. در این فصل نیز به شرح خلاصه ای از کلیات تحقیق صورت گرفته پرداخته می‌شود.
1-2- بیان مسئله يا موضوع تحقیق(تعریف مسأله، هدف از اجراء و کاربرد نتایج تحقیق):پشرفت‌های فن‌آوری و توسعه اقتصادی هر کشور ارتباط نزدیک و تنگاتنگی با فعالیت های پژوهشی آن کشور دارد بطوریکه بین تولید ناخالص ملی، صادرات و و هزینه‌های پژوهش در کشورهای توسعه یافته همبستگی خوبی وجود دارد که بیانگر نقش مهم فعالیت‌های پژوهشی در ارائه فن‌آوری، رشد اقتصادی و توانایی آن کشور ها دارد. شاخص های عمومی فعالیت های پژوهشی در دنیا نشان می دهد که سرمایه گذاری در بخش پژوهش، متوسطی حدود 28/2 درصد تولید ناخالص جهان را داراست(شاخص‌های توسعه جهانی، 2007). همچنین بررسی نسبت سرمایه گذاری پژوهشی به تولید ناخالص داخلی کشورهای مختلف، بخوبی ارتباط مستقیم و معنی‌داری را بین وضعیت اقتصادی و سرمایه‌گذاری در بخش پژوهش نشان می‌دهد (بر اساس گزارش سال 2008-2007 بانک جهانی).
در کشور ما برای بهبود و ارتقا وضعیت پژوهش، هنوز فاصله زیادی تا رسیدن به متوسط شاخص‌های جهانی وجود دارد. شاخص‌های سرمایه‌گذاری در بخش پژوهش اکنون در حدود 67/0 درصد تولید ناخلص داخلی است که بطور طبیعی بر روی شاخص‌های کلان اقتصادی ما تاثیر خود را برجای گذاشته و این در حالی است که ما برای تحقق اهداف کلی برنامه‌های بلند مدت توسعه و دستیابی به میانگین نرخ کشورهای در حال توسعه، به سهمی حداقل یک درصد نیاز داریم (بر اساس گزارش سال 2008-2007 بانک جهانی).
امروزه در کشورهای پیشرفته صنعتی، سهم عمده‌ای از هزینه‌های تحقیقاتی به فعالیت‌های پژوهشی که به افزایش بهره‌وری، بهبود کیفیت محصول و روش‌های ساخت و در نهایت کاهش هزینه، کاهش ضایعات و بهبود رضایت مشتری منجر می‌شود، اختصاص می‌یابد.
در کشور ما در سال‌های گذشته علیرغم وجود ضعف‌های پژوهشی ناشی از کمبود محقق و کمی بودجه‌های پژوهشی، زنجیره ای از واحدهای پزوهش در بسیاری از بخش‌های تولیدی و صنعتی شکل گرفته بطوری‌که در حال حاضر بیش از 1000 مجموعه فقط در وزارت صنایع و معادن دارای واحدهای پژوهشی رسمی هستند، ولی متاسفانه در بسیاری از شرکت‌ها بخش پژوهش در متن فعالیت های جاری قرار نداشته و نقش آن‌ها در اثربخشی فعالیت‌های پزوهشی کم‌رنگ و حاشیه‌ای است. بعبارت دیگر بسیاری از واحدهای پؤوهشی موجود در کشور جزئی از زنجیره تولید نمی‌باشند و متاسفانه تا زمانی که این جز در زنجیره تولید قرار نگیرد امکان نهادینه کردن فرآیند پژوهش و در نتیجه زایش آن در کشور وجود نخواهد داشت (انجمن تحقیق و توسعه صنایع و معادن).
برای گسترش اثربخشی فعالیت‌های پژوهشی، واحدهای مرتبط از یک طرف نیازمند تجدید در ساختار اجرایی و از طرف دیگر نیازمند بهینه کردن سرمایه گذاری‌های هزینه‌های پژوهشی هستند. مطالعات و بررسی های انجام شده، نشان می دهد که عدم اثربخشی فعالیت‌های پژوهشی موجود در کشور ناشی از تنگناها و معضلاتی است که برخی از آنها به شرح زیر می‌باشد:
عدم وجود ساختار اجرایی و سازماندهی مناسب
سنگین بودن هزینه‌های پژوهشی
عدم توجه به بازار و نیاز‌های مشتری
عدم وجود امکانات و تجهیزات مورد نیاز پژوهش در برخی واحدهای پژوهشی
عدم وجود ارتباط و هماهنگی بین واحد های پژوهشی جهت استفاده از تجربیات محققان و امکانات ئ تجهیزات پژوهشی موجود.
نظر به اهمیت و نقش پژوهش در توسعه اقتصادی هر کشور، ارزیابی و سنجش اثربخشی طرح‌های پژوهشی و تعیین میزان موفقیت آنها در رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده، ابزاری ارزشمند جهت توسعه و شکوفایی به شمار می‌آید که نتایج آن می‌تواند اطلاعات مناسبی را جهت بهبود عملکرد طرح‌ها و واحد‌های پژوهشی فراهم سازد.
ارزیابی اثربخشی بر این دلالت دارد که آیا نتایج حاصل از اهداف تصریح شده در طرح محقق شده است یا خیر. بطور خلاصه ارزیابی‌های اثربخشی جهت تعیین میزان تحقق اهداف مورد نظر، هزینه نیل به نتایج مطلوب، میزان نتایج مطلوب مرتبط با برنامه‌ها و میزان نتایج ناخواسته مخالف دستیابی به اهداف، استفاده می‌شود.
با توجه به ضرورت و نیاز ارزیابی طرح‌های پژوهشی و سنجش اثربخشی فعالیت‌های انجام شده در این خصوص، همچنین برنامه ریزی جهت تخصیص اعتبار و سرمایه‌گذاری‌های آتی جهت توسعه فعالیت‌های پژوهشی اقدام به طراحی مدل ارزیابی و سنجش اثربخشی طرح‌های پزوهشی کاربردی شده است.
در این طرح ابتدا با بررسی ادبیات تحقیق ، شاخص ها و مولفه های موثر بر اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی را مورد بررسی قرار می دهیم و سپس بررسی مدل‌ها و چارچوب‌های معتبر موجود در این مقوله می پردازیم، همچنین براساس نظرات و دیدگاه‌های صاحب‌نظران و اساتید و ناظران و مسئولین اداره برق منطقه ایی یزد در این حوزه، مدل کاربردی اثربخشی طرح‌های پژوهشی با توجه به شرایط ویژه کشور توسعه می‌یابد.
1-3- اهمیت مسأله تحقيقتحولات شگرف دانش مدیریت در عصر کنونی وجود نظام ارزیابی را اجتناب ناپذیر نموده است. به گونه‌ای که فقدان ارزیابی در ابعاد مختلف، اعم از منابع، امکانات، کارکنان، اهداف، استراتژی‌ها و طرح‌ها و برنامه‌ها به عنوان یکی از علائم بیمیاری مدیریتی قلمداد می‌گردد. هر سیستمی به منظور آگاهی از میزان مطلوبیت و کیفیت فعالیت‌های خود به‌ویژه در محیط‌های پیچیده و پویا نیاز مبرمی در استفاده از نطام ارزیابی دارد.از سوی دیگر فقدان نظام ارزیابی و پایش در یک سیستم، به معنای عدم برقراری ارتباط میان محیز درونی و بیرونی آن است که کهولت و نهایتا مرگ آن سیستم را در پی دارد. پدیده مرگ سیستمی ممکن است به علت عدم وقوع یکباره آن از سوی مدبران ارشد احساس نشود. همچنین فقدان نطام کسب بازخورد، امکان پردازش اطلاعات لازم برای رشد، توسعه و بهبود فعالیت‌ها را غیر ممکن می‌سازد که سرانجام آن از بین رفتن و نابودی سیستم است.
از منظر دیگر با ملاحظه نظام آفرینش می‌توان دریافت که ارزیابی در بطن آن قرار دارد. وجود نظم بسیار موزون در جهان خلقت حکایت از حلقه بازخورد کاملا حساب شده‌ای در آن دارد که نظام ارزیابی به عنوان یکی از عناصر این حلقه مطرح است. هر چند ممکن است بشر به علت نقص دانش و اطلاعات قادر به تبیین آن نباشد ولی اساسا قوام و دوام یک سیستم منوط به وجود نظام ارزیابی و کنترل آن می‌باشد.
بنابراین می‌توان گفت استفاده از نظام ارزیابی سه امتیاز مهم را به ارمغان می‌اورد:
تعیین استراتژی و اهداف بلند مدت مشتری مدار
تهیه اطلاعات برای پاسخ‌گویی به ذینفعان
تاکید بر مشارکت عمومی
ارزیابی اثربخشی بر این دلالت دارد که آیا نتایج حاصل از اهداف تصریح شده در طرح محقق شده است یا خیر، بطور خلاصه ارزیابی‌های اثربخشی جهت تعیین میزان تحقق اهداف مورد نظر، هزینه نیل به نتایج مطلوب، میزان نتایج مطلوب مرتبط با برنامه ها و میزان نتایج ناخواسته مخالف دستیابی به اهداف، استفاده می‌شود.
1-4- سوالات پژوهشمعیارهای کلیدی جهت سنجش اثربخشی پروژههای تحقیقاتی انجام شده در شرکت برق منطقهای یزد کدامند؟
با توجه به معیار¬های تعیین شده وزن و اهمیت نسبی هر کدام از این معیارها چه عددی می‌باشد؟
با توجه به معیارهای تعیین شده کدام پروژه‌ها اثربخش ترند هستند؟
1-5- قلمرو تحقيق
1-5-1- قلمرو مكاني و زمانی تحقيق
این تحقیق در زمستان سال 1392 و در شرکت برق منطقه ای یزد صورت گرفته است. از آنجا که هدف تحقیق سنجش اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی است، پروژه‌های تحت بررسی، پروژه‌های انجام شده در واحد تحقیقات سازمان می‌باشد.
1-6- جامعه و نمونه ی آماری تحقیقدر این تحقیق جامعه ی آماری را پروژه‌های تحقیقاتی انجام شده در شرکت برق منطقه ای یزد تشکیل می‌دهند، که به انتخاب سرپرست واحد تحقیقات سازمان، نمونه ی تحقیق، 15 پروژه از پروژه‌های تحقیقاتی انجام شده در 1 سال اخیر می‌باشد.
1-7- روش انجام تحقیقروش تحقیق به کار برده شده در این تحقیق از لحاظ هدف کاربردی است زیرا هدف تحقیق شناسایی شاخص ها و بررسی هر یک از آنها برای سنجش اثربخشی پروژه‌ها می‌باشد. این تحقیق از حیث روش جمع آوری داده‌های مورد نیاز یا به عبارتی طرح تحقیق، جز تحقیقات توصیفی -پیمایشی است و به منظور کسب داده‌های مورد نیاز از روش میدانی استفاده شده است.
روش گردآوری اطلاعات بدین صورت خواهد بود که پس از بررسی ادبیات موضوع و دستیابی به اطلاعات به درک بهتر چارچوب ارزیابی و، به جمع‌آوری معیارها، جز معیارها و شاخص‌های مطرح در این زمینه پرداخته و سپس با برگزاری جلسات متعدد با خبرگان به موارد زیر دست خواهیم یافت:
مطالعه ادبیات تحقیق، شناسایی و تعیین معیارهای سنجش اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی
تعیین معیارهای موثر بر اثربخشی ( با استفاده از روش دلفی فازی)
وزن هریک از معیارها و شاخص‌ها (روش وزن دهی آنتروپی)
جمع اوری داده‌ها
تجزیه و تحلیل داده‌ها (با استفاده از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چند معیاره
1-8- کليد واژه هاارزیابی، اثربخشی، پژوهش‌های کاربردی، تحقیق و توسعه، شرکت برق منطقه‌ایی یزد
1-9- ساختار کلی تحقیقمدل ارزیابی و سنجش طرح‌های پژوهش کاربردی در سه گام طراحی می‌شود. در نمودار زیر فرایند طراحی و اجرای مدل نشان داده شده است.
با توجه به عنوان پروژه تعریف واژه‌های کلیدی از جمله ارزیابی، اثربخشی و پژوهش ضروری است. نمودار زیر فرآیند طراحی و اجرای مدل ارزیابی و سنجش اثربخشی طرح‌های پژوهشی کاربردی را نشان می‌دهد.
این پایان‌نامه از پنج فصل تشکیل شده است. در فصل اول کلیات پژوهش شامل تعریف موضوع، سوالات پژوهشی، قلمرو تحقیق، روش تحقیق و واژه های به کار رفته در تحقیق بیان می‌شود. در فصل دوم به بررسی مفاهیم و پیشینه ی پژوهش پرداخته شده و در ادامه در فصل سوم روش تحقیق و رویکردهای مورد استفاده به منظور ارزیابی اثربخشی پروژه‌های تحقیقاتی به تفصیل مورد بررسی قرار می‌گیرد. در فصل چهارم به تجزیه و تحلیل داده‌ها و ارزیابی نتایج پرداخته می‌شود و در نهایت، فصل پنجم به بررسی نتایج تحقیق و پیشنهاداتی برای پژوهش‌های آتی اختصاص یافته است.
-155575220345گام اول: مطالعات اولیه
– بررسی ادبیات موضوع
– انجام مطالعات تطبیقی و بهینه‌کاوی
– مطالعه و بررسی مدل‌های ارزیابی اثربخشی پروژه‌ها با تمرکز بر طرح‌های پژوهشی
گام دوم: بررسی و تدوین شاخص ها
– تشکیل جلسات با مدیران و خبرگان
– بررسی و تدوین مولفه ها با روش دلفی فازی
گام سوم: آزمون مدل
– تدوین پرسشنامه های نهایی با توجه به پروژهای مورد ارزیابی
– جمع آوری داده ها
– تجزیه و تحلیل و نتیچه گیری
– ارائه مدل برای سنجش اثربخشی پروژه‌ها
00گام اول: مطالعات اولیه
– بررسی ادبیات موضوع
– انجام مطالعات تطبیقی و بهینه‌کاوی
– مطالعه و بررسی مدل‌های ارزیابی اثربخشی پروژه‌ها با تمرکز بر طرح‌های پژوهشی
گام دوم: بررسی و تدوین شاخص ها
– تشکیل جلسات با مدیران و خبرگان
– بررسی و تدوین مولفه ها با روش دلفی فازی
گام سوم: آزمون مدل
– تدوین پرسشنامه های نهایی با توجه به پروژهای مورد ارزیابی
– جمع آوری داده ها
– تجزیه و تحلیل و نتیچه گیری
– ارائه مدل برای سنجش اثربخشی پروژه‌ها

فصل دومادبیات پژوهش2-1- مقدمهامروزه رقابت در عرصه تولید و تجارت جهانی به واسطه کمرنگ شدن مرزهای اقتصادی ابعاد دیگری یافته و کوشش در جهت ارتقا و بهبود بهره‌وری و اثربخشی بر اساس عقلانیت اقتصادی، همواره می‌باید مورد تاکید و توجه قرار گیرد. در واقع میتوان گفت، بدون افزایش اثربخشی و بهره وری هیچ اقتصادی نمی‌تواند انتظار اعتلای سطح زندگی مردم خود را داشته باشد (امامی میبدی, 1379).
اندازه‌گیری اثربخشی به عنوان یکی از مهمترین روشهای ارزیابی عملکرد سازمان‌ها و شرکتها مطرح می‌باشد که نتایج حاصل از اندازهگیری اثربخشی و روشهایی همچون الگو برداری، سازمان‌ها را قادر میسازد تا ناراکاریی زیرواحدهای خود را برطرف نموده و عملکرد سازمان را بهبود بخشند (شاهرودی و شاکر محمودکیانی ،1390). در واقع ایجاد یک بخش ارزیابی عملکرد و طراحی سیستم کنترل به مدیریت و سازمان‌ها کمک میکند تا به طور موثر مدیریت کرده و عملکرد خود را در دستیابی به اهداف ارزیابی کنند ( چنا، هسیا، تزنگ، 2011).
نظر به اهميت و نقش پژوهش در توسعه اقتصادي هر كشور، ارزيابي و سنجش اثربخشي طرح هاي پژوهشي و تعيين ميزان موفقيت آنها در رسيدن به اهداف از پيش تعيين شده، ابزاري ارزشمند جهت توسعه و شكوفايي به شمار مي آيد كه نتايج آن مي تواند اطلاعات مناسبي را جهت بهبود عملكرد طرحها و واحدهاي پژوهشي فراهم سازد (میرزایی, 1388).
مسئله ارزیابی پروژههای تحقیقاتی به یکی از پر چالشترین مسائل تصمیمگیری تبدیل شدهاست. پروژهها باید قابل ارزیابی و اولویتبندی بوده تا بتوان منابع را به نحو موثرتری به آنها تخصیص داد. تا کنون سیستمهای ارزایابی عملکرد متفاوتی توسعه داده شده است و مسئله قابل تامل این است که این سیستم از جامعیت لازم برخودار بوده و بتواند به گونهای موثر به به ارزیابی پروژهها بپردازد.
لذا با توجه به هدف این پژوهش و رویکرد پیشنهادی برای سنجش اثربخشی پروژههای تحقیقاتی، در این فصل به مرور تاریخچه و تعاریفی از ارزیابی عملکرد پروژه‌ها و اثربخشی و مدلهای مختلف مورد استفاده برای سنجش آن وتئوری فازی پرداخته میشود.2-2- تحقیق و توسعهبر طبق تعریف منووال در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در سال‌های 1994 و 2002، نوآوری علمی و تکنولوژیکی، تبدیل ایده به محصول جدید یا محصول بهبود یافته، صنعت یا فرآیند تجاری جدید یا بهبود یافته و یا شیوه جدیدی که بکار جامعه بیاید، می‌باشد و تحقیق و توسعه بر اساس گفته او در سازمان همکاری و توسعه اقتصادی در سال‌های 1994 و 2002 و همچنین مطالعات زمینه یابی نوآوری تکنولوژیک شرکت های اسپانیایی در سال 1999، به این صورت تعریف می شود: کارخلاقانه سیستماتیک برای افزایش ذخیره دانش، شامل دانش افراد، فرهنگ و جامعه و استفاده از این ذخیره دانش برای کاربرد در اختراعات جدید می‌باشد.
بر اساس تعريف فريمن ‹‹تحقيق و توسعه عبارت از كار خلاقي است كه به طور منظم براي افزايش ذخيره علمي و دانش فني و نيز استفاده از اين دانش در اختراع و طرح كاربردهاي جديد، انجام مي شود.›› (علي احمدي، 1377)
بر طبق تعريف دين ولگدهار‹‹فرآيند تحقيق و توسعه عبارت از شناسايي نياز يا استعداد، پيدايش انديشه ها، آفرينش، طراحي، توليد و معرفي و انتشار يك محصول يا نظام تكنولوژيك تازه است.›› (علي احمدي، 1377)
همچنين نواز شريف تحقيق و توسعه را بزرگترين بزرگترين منبع نوآوري است و توانايي حركت همگام با ديگران و پيش افتادن از آنها، چه در مورد كشورها و چه در مورد افراد، بستگي به مهارت‌هاي نوآوري ايشان دارد. (نواز شريف، 1983)
يونسكودر سال 1980 تحقيق و توسعه را چنين تعريف كرده است: ‹‹هرگونه فعاليت منسجم و خلاق در جهت افزايش سطح دانش و معرفت علمي اعم از دانش مربوط به انسان، فرهنگ، جامعه و استفاده از اين دانش براي كاربردهاي جديد.›› (علي احمدي، 1377)
بر اساس تعريف رايپوت‹‹ تحقيق و توسعه، كليه فعاليت هاي توسعه اي دانش علمي را در بر مي گيرد، چه هدف علمي خاصي در ذهن داشته باشد يا نداشته باشد. چه از نتايج تحقيقات نظري و كاربردي براي ارائه فرآورده ها و فرآيندهاي جديد، استفاده بكند يا نكند.›› (علي احمدي، 1377)
‹‹ تحقيق و توسعه، اصطلاح عامي است كه فعاليت هاي بسيار گسترده اي را از تكوين تكنولوژي جديد، ابداع، اختراع، بهبود كمي و كيفي محصولات و خدمات تا كاربردهاي صنعتي، اقتصادي، اجتماعي آنها به منظور تأمين نيازهاي روزافزون جوامع بشري را در بر مي گيرد و داراي ابعاد بسيار وسيع انساني، فني، ابزاري (مادي)، اقتصادي، فرهنگي، سياسي و … مي باشد. كه هر يك به نوبه خود ابعاد دقيق تر و گسترده اي را در برگرفته و مستلزم آگاهي هاي اجتماعي، علمي، فني، تحقيقي، برنامه ريزي دقيق و مديريت كارآ براي حصول نتيجه مطلوب مي باشد.›› (ساپ چوی، 1367)
در بعضي از متون نظير فريمن در سال 1974، اصطلاح ‹‹تحقيق و توسعه تجربي ›› بجاي ‹‹ تحقيق و توسعه›› به كار رفته تا واژه ‹‹ توسعه ›› كه يكي از بخش هاي فعاليت تحقیق و توسعه است با همين واژه كه در اقتصاد به كار مي رود، تداخل معني پيدا نكند. (علي احمدي، 1377)
تحقیق و توسعه یکی از فعالیت هایی است که در مراحل مختلف فرآیند نوآوری ممکن است درگیر آن شویم. تحقیق و توسعه فقط منبعی برای ایده‌های جدید نیست بلکه می‌تواند برای حل مسائل شناسایی شده هم بکار رود (والدراما و دیگران، 2008). به بیان دیگر فعالیت تحقیق و توسعه ، یک فرآیند سازمان یافته شامل ایجاد، تولید، انتشار و بکارگیری دانش می‌باشد (ونگ و هانگ، 2007؛ ونگ، 2007؛ لو و هانگ، 2010). از آنجا که سرمایه گذاری در تحقیق و توسعه یکی از مهمترین عناصر پیشرفت علمی و تکنولوژیکی است، هر کشوری که از منابعش به صورت ناکارا استفاده کند، جریمه اش پیشرفت کندتر می‌باشد. به گونه ای که سرمایه گذاری بیشتر در چنین شرایطی، کمک کمتری در ایجاد پیشرفت خواهد کرد (ونگ و هانگ، 2007؛ ونگ، 2007). در کمیسیون صنایع سال 1994، تحقیق و توسعه را یک منبع اصلی نوآوری و یک محرک مهم در رشد اقتصادی کشور دانسته اند (هیرونز و دیگران، 1998). در سال های اخیر در کشورهای زیادی، حجم وسیعی از منابع صرف فعالیت های تحقیق و توسعه شده است. برای مثال در سال 2003، هزینه ناخالص داخلی تحقیق و توسعه به تولید ناخالص داخلی در آمریکا، ژاپن و 25 کشور اروپایی به ترتیب 2.67%، 3.12% و 1.86% بوده است (ونگ، 2007).
سهم تحقیق و توسعه در ایجاد ارزش اقتصادی را می توان از ترکیب دو فاکتور 1- ارزش اقتصادی ایجاد شده توسط پروژه تحقیق و توسعه و 2- ارزش زیر ساخت های استراتژیک به معنی میزان ضمانت پروژه مورد نظر در آینده سنجید. نتایج ناملموس تحقیق و توسعه از جمله دانش، رقابت و مهارت سهم بسزایی در ایجاد رقابت پایدار در طولانی مدت بعهده دارند (ونگ و هانگ، 2007). فعالیت های تحقیق و توسعه علاوه بر فواید عینی، فواید غیر عینی مثل ایجاد ارتباطات غیر رسمی، عضویت در شبکه های بین المللی و مکانیزم انتقال دانش و مواردی از این قبیل ایجاد می کنند. بعضی از این فواید تا کنون بین ذی نفعان فعالیت های تحقیق و توسعه ناگفته مانده اند. این مزایای غیر عینی به انجمن های تحقیقی کمک می کند تا به شراکت های تحقیقی موفقیت آمیز جهت حل مسائل صنایع قدم گذارند. در سال 2004، گیلکینسون و بارت اظهار کردند که تحقیق و توسعه ممکن است مزایای عینی را به سرعت ایجاد نکند اما در دراز مدت منجر به ایجاد مزایای عینی و غیر عینی خواهد شد که از این طریق کسب و کار افراد و برنامه های آنها توسعه پیدا خواهد کرد (کولاتُنگا و دیگران، 2007). در سال های 1989 و 1990، کوئن و لوینتال به این نتیجه رسیدند که تحقیق و توسعه باعث افزایش ظرفیت جذب شرکت ها مثل توانایی شناسایی، جذب و استخراج اطلاعات جدید از محیط داخلی یا خارجی خواهد شد. این منجر به تقویت نیروی کاری و بهبود قابلیت های سازمان و همچنین افزایش بهره وری و کارایی و مزایای رقابتی در بازار می شود (کولاتُنگا و دیگران، 2007). دولت ها، سرمایه گذاران و محققان، به نقش برجسته تحقیق و توسعه علمی در راه رشد اقتصادی بسیار تأکید کرده اند و اغلب اقتصاددانان معتقدند که فعالیت های تحقیق و توسعه دولت ها منجر به رشد پایدار اقتصادی خواهد شد (ونگ، 2007؛ چیسا و ماسلا، 1996). گیلکینسون و بارت در سال 2004 به این نتیجه رسیدند که انتقال دانش سازمان‌ها را قادر می سازد که فرآیندها و استراتژی ها را تغییر دهند و در فرآیندهای موجود برای کاهش اتلافات، هزینه و زمان تجدید نظر کنند (کولاتُنگا و دیگران، 2007).
2-2-1- انواع تحقيقات لول و استل در سال 1988براي تحقيق و توسعه معمولاً سه نوع تحقيقات پايه اي، تحقيقات كاربردي و تحقيقات توسعه اي ذكر مي كنند. و هر سه نوع تحقيق را اجزاي فرآيند خلاقيت معرفي مي نمايند. يونسكو در سال 1980، فعاليت هاي علمي و تكنولوژيك را به سه گروه تقسيم كرده است:
تحقيق و توسعه تجربي؛ خدمات علمي و تكنولوژيکی؛ آموزش علوم و تكنولوژي در سطح عالي (علي احمدي، 1377)
نواز شريف انواع فعاليت هاي تحقيق و توسعه را در چهار گروه 1- خدمات فني، 2- پژوهش و توسعه كاربردي، 3- پژوهش و توسعه پايه و 4- خدمات عمومي (بررسي بازار و منابع، پردازش اطلاعات و …) طبقه بندي مي‌نمايد.
تحقيق و توسعه را دانشمندان و مهندسان با دقت بيشتري به پنج حيطه طبقه بندي مي كنند: 1- تحقيقات پايه محض، 2- تحقيقات پايه اي عيني (جهت دار)، 3- تحقيقات كاربردي، 4- تحقيقات توسعه ای و 5- خدمات.
مجموعه نوشته هايي كه طبقه بندي ها و مراحل پژوهش و توسعه را ارائه داده اند، عمدتاً به مراجع يونسكو و سازمان همكاري و توسعه اقتصادي استناد كرده اند و مي توان با صرفنظر از تشابه ها آنها را بدين گونه خلاصه كرد:
الف) طبقه بندي بر اساس مراحل كار پژوهش و توسعه ( طبقه بندي سازمان همكادي و توسعه اقتصادي):
تحقيقات پايه يا بنيادي 2- تحقيقات كاربردي 3- تحقيقات توسعه اي يا توسعه تجربي
ب) طبقه بندي بر اساس وظايف محوله به واحدهاي تحقيقاتي (طبقه بندي يونسكو):
تحقيقات براي توسعه كلي معرفت درباره اوضاع و احوال اجتماعي
تحقيقات مربوط به اقتصاد، آموزش، تحقيق، توليد و توزيع
تحقيق در روش ها جهت شناخت و ارزشيابي روش هاي تحقيق تجربي
بررسي هاي مقايسه اي
فعاليت هاي مربوط به ايجاد، توسعه و اداره مراكز علمي
فعاليت در زمینه گردآوري، تجزيه و تحليل داده ها
بررسي هاي لازم براي تهيه نقشه هاي جامع از خصوصيات طبيعي كشور
فعاليت هاي مربوط به انواع توصيه كنترل استاندارد
ج) طبقه بندي بر اساس تفكيك بودجه (طبقه بندي يونسكو):
1- تحقيقات در امور عمومي 2- تحقيقات در امور اجتماعي 3- تحقيقات در امور اقتصادي
د) طبقه بندي بر اساس رشته هاي علوم همچون پژوهش در فيزيك، پژوهش در زيست شناسي و …
ه) طبقه بندي بر اساس عرصه هاي فعاليت مانند پژوهش و توسعه صنعتي، كه خود شامل انواع ديگري از پژوهش همچون پژوهش در ساخت، پژوهش در فرآيند و پژوهش در محصول مي گردد.
2-2-2- نتيجه حاصل از فعاليت هاي تحقيق و توسعهفعاليت هاي علمي و تحقيق و توسعه به مفهوم عام هميشه دو نوع محصول به همراه دارد يكي معلومات و دانش و ديگري تكنولوژي و فن.در لغت نامه ها علم به معناي ‹‹ كسب معلومات به صورتي سيستماتيك و تنظيم يافته›› تعريف مي گردد. بعضي ها علم را به معناي ‹‹ايجاد خلاقيت››، برخي ديگر علم را ‹‹ يك نوع فعاليت فكري و اجتماعي›› و برخي ديگر علم را يك نوع ‹‹ تحول فرهنگي›› دانسته اند. اوايل قرن هيجدهم شروع ارتباط بين علم و تكنولوژي بود و از آن به بعد فعاليت هاي تحقيق و توسعه سرمنشأ رشد تكنولوژي گرديد. (علي احمدي، 1377)
تكنولوژي عبارت است از دانش و مهارت هاي لازم براي توليد كالا و خدمات كه حاصل قدرت فكري و شناخت انسان و تركيب قوانين موجود در طبيعت مي باشد. به بيان ديگر تكنولوژي عبارت است از ابزار، مكانيزم، دانش يا فرآيندي كه براي تبديل ورودي ها به خروجي ها به منظور ارتقاي قابليت هاي افراد، گروه هاي كاري و سازمان‌ها به كار مي رود.
2-3- ارزیابی عملکرد
بهبود مستمر عملکرد سازمان‌ها، نیروی عظیم هم‌افزایی ایجاد می‌کند که این نیروها می‌تواند پشتیبان برنامه رشد و توسعه و ایجاد فرصت‌های تعالی سازمانی شود. ايجاد يك سازمان بهره ور و کارا بدون بررسی و کسب آگاهی از میزان پیشرفت، دستیابی به اهداف، شناسایی چالش‌های پیش روی سازمان، کسب بازخورد و اطلاع از میزان اجرای سیاست‌های تدوین شده و شناسایی مواردی که به بهبود جدی نیاز دارند، میسر نخواهد شد. لرد کلوین فیزیک‌دان انگلیسی در مورد ضرورت اندازه‌گیری می‌گوید: “هرگاه توانستیم آنچه درباره آن صحبت می‌کنیم اندازه گرفته و در قالب اعداد و ارقام بیان نماییم می‌توانیم ادعا کنیم درباره موضوع مورد بحث چیزهایی می‌دانیم، در غیر این صورت آگاهی و دانش ما ناقص بوده و هرگز به مرحله بلوغ نخواهد رسید” (نیون، 2008).
عملکرد بالا عملکرد هدفی است که سازمان‌ها دنبال میکنند. یک روش منطقی و علمی ارزیابی نه تنها به طور موثر می‌تواند عملکرد گذشته سازمان را ارزیابی کند، بلکه منجر به اتخاذ تصمیماتی به منظور بهبود و دستیابی به موقعیت مطلوب عملکرد در آینده نیز میشود (جین، جینگ‌فنگ و جینان، 2012).
به منظور درک صحیح هر پدیده لازم است آن پدیده تعریف شود تا برداشت و فهم مشترکی حاصل شود. موضوع ارزیابی عملکرد هم از این قاعده مستثنی نیست. در ادبیات و مبانی نظری تعاریف گوناگونی از اصطلاح ارزیابی عملکرد ارائه شده است.
اندازهگیری عملکرد، پیشرفت انجام یک برنامه را در مقایسه با اهداف از پیش تعیین شده، به صورت پیوسته و عملی نشان میدهد. شاخصهای عملکرد نیز نوع یا سطح فعالیتهای انجام شده در برنامه و محصولات یا نتایج حاصله از برنامه را نشان میدهد. این برنامه ممکن است شامل فعالیتها ، پروژهها، وظایف، ماموریتها و سیاستهایی که یک هدف مشخص با یک مجموعه اهداف را دارند، باشد. به عبارت دیگر اندازه‌گیری عملکرد به عنوان فرایند کمی کردن اثربخشی و اثر بخشی یک فعایت می‌باشد(نیئلی، جئورجی و پلتز، 2007).
ارزیابی عملکرد فرایندی است که امکان شناسایی مسائل سازمانی و انجام اقدامات مناسب را به سازمان‌ها میدهد (کیونگ، 2009). به عبارتی ارزیابی عملکرد بخش حیاتی در مدیریت فرایند محسوب میشود. این روش اطلاعات ضروری جهت تصمیمگیری را فراهم کرده و باعث کسب مزیت رقابتی برای انجام عملیات مستمر در سازمان میشود(هسیئه و لین، 2010).
ارزیابی عملکرد به عنوان یک موقعیت مهم در مدیریت شرکتهای مدرن به حساب میآید. این که چه روشی به منظور ارزیابی عملکرد شرکت مورد استفاده قرار گیرد، سوالی مهم در تئوری و عمل می‌باشد. ارزیابی عملکرد منجر به شناخت نقاظ قوت و ضعف و یاقتن موارد غیر منطقی و نامعقول میشود( ژنگ و تان، 2012). یک سیستم ارزیابی عملکرد موفق مجموعهای از معیارهای عملکرد است که اطلاعات مفیدی را فراهم کرده و به مدیران در زمینهی مدیریت، کنترل، برنامهریزی و انجام فعالیتهای شرکت یاری میرساند(استیون، اپلباوم و کییر، 2008).
ارزیابی عملکرد یک فرایند بازنگری نظاممند است که به سازمان‌ها در دستیابی به اهداف تعیین شده یاری میرساند ( ژنگ و تان، 2012). در واقع ارزیابی عملکرد باعث بهبود در سیاستهای پاسخگویی و یکپارچگی اهداف افراد و سازمان‌ها میشود( وو، لین و چانگ، 2011). ارزیابی عملکرد به عنوان شرح نظاممند از نقاط قوت و ضعف افراد یا گروهها تعربف میشود(رفیعی و عباس‌آبادی، 2012).
ارزیابی عملکرد به منظور تعیین اثربخشی و وبهرهوری روشهایی که به منظور دستیابی به اهداف به کار میرود، تعریف میشود. سیستم ارزیابی عملکرد نیز شاخصهایی هستند که اثربخشی و بهرهوری فعالیتها در یک شرکت را مورد بررسی قرار میدهند( کیزن، پک کانلی و کتل، 2012). تعاریف ذکر شده نشان میدهند که محققان بر اساس حوزهی مورد مطالعه خود تعاریف متفاوتی از ارزیابی عملکرد ارائه دادهاند.
2-4- ارزیابی عملکرد پروژه
از آنجا که سازمان‌ها در این عصر با کمبود منابع و امکانات مواجه می‌باشند، لذا بسیاری از اهداف مورد نظر خود را در قالب پروژهها و طرحهای پژوهشی به افراد یا سازمان‌های فعال در این زمینه واگذار مینمایند. در واقع بدون این پروژهها سازمان‌ها به محیطهایی ایستا و بدون ارتباط با محیط رقابتی بیرون خود تبدیل میشوند. ارزیابی عملکرد پروژههای تحقیقاتی امری دشوار و در عین حال مورد نیاز مدیران پروژهها، همچنین سازمان‌های ارئه دهنده پروژهها و طرحهای پژوهشی، جهت تصمیم گیری در مدیریت پروژه می‌باشد (سعیدی مهرآباد و احسانی, 1384).
سازمان بین المللی استاندارد سازی یک پروژه را به عنوان” یک فرایند واحد شامل مجموعهای از فعالیتهای هماهنگ و کنترل شده با تاریخ شروع و پایان، که برای رسیدن به هدفی مطابق با نیاز خاص انجام میشود” تعریف میکند( مارکیوس، جویورس و لاوراس، 2010).
مدیران پروژههای تحقیقاتی برای انجام بهتر پروژههای خود علاوره بر اطلاعات مدیریت پروژه، به اطلاعات عملکرد آنها در دورههای مشخص و وبه صورت پیوسته نیاز دارند. آنها با استفاده از این اطلاعات در صورت لزوم، تصمیمات لازم(تخصیص منابع بیشتر مانند پول، نیروی انسانی و دانش فنی پروژه) را درمورد ادامه روند اجرای پروژه اخذ مینمایند. در این راستا، آنها به یک سیستم مناسب برای ارزیابی عملکرد پروژههای خود نیاز دارند تا در دورههای مشخص، عملکرد آنها را بر اساس شاخصهای معین و روشهای درست، اندازهگیری شود. ارزيابي عملكرد پروژه مي تواند مدير پروژه را در دستيابي به اهداف پروژه و در نتيجه انجام موفق تر پروژه ياري دهد. اين فرايند مي تواند قبل از شروع پروژه باشد كه در حقيقت امكان سنجي انجام پروژه چه از لحاظ بهينه اجرا شدن و چه عملي بودن آن است و نيز مي تواند در حين اجراي پروژه باشد كه اين نحوه ارزيابي عملكرد پروژه به اتخاذ تصميمات درست تر در ادامه پروژه كمك خواهد كرد و بسيار راهگشا مي باشد. در نهايت ارزيابي عملكرد پروژه در انتهاي كار و براي پروژه‌هاي خاتمه يافته نيز قابل انجام است و در صورت وجود اطلاعات و مستندات كافي و مورد نياز بر اي ارزيابي منشا تاثيرات مثبت فراواني خواهد بود از جمله (عباسی, 1384) :
سنجش ميزان دستيابي به اهداف پيش بيني شده براي اجراي پروژه
مطالعه و بررسي موانع و محدوديت هاي عمومي و اختصاصي انجام پروژه
تنظيم ضوابط و نكات ضروري به منظور رفع موانع اجرايي پروژه
تصميم گيري بهتر و مناسب تر در آينده از جهت رد يا پذيرش سرمايه گذاري براي انجام پروژه
تدوين رويه مناسب تعريف و اجراي پروژه‌ها در آينده
اصولا اندازهگیری عملکرد نقش مهمی را در حصول اطمینان از موفقیت پروژه، بازی میکند. بررسیهای انجام شده در شرکتهای متمرکز آمریکایی نشان میدهد موضوع اصلی که مدیران پروژهها با آن رو به رو هستند، اندازه‌گیری و بهبود اثربخشی پروژه می‌باشد(بورخارت، 2008).
سنجش میزان اثربخشی پروژههای انجام پذیرفته در سازمان‌ها، یکی از الزامات حیاتی جهت ارزیابی میزان کارآمدی و تاثیرگذاری آن پروژهها بر افراد، واحدها و خروجیهای فنی و عملیاتی سازمان می‌باشد. در نتیجه رشد و گسترش روزافزون اقدامات و پروژههای تحقیقاتی و عملیاتی در سازمان‌ها و همچنین راستاي بهبود و ارتقاي اثربخشی پروژهها، یکی از اقدامات حیاتی، سنجش و ارزیابی میزان اثربخشی می‌باشد که به طرق مختلفی قابل تحقق می‌باشد.
2-5- اثربخشیاثربخشی، مبحثی است که حدود پنجاه سال پیش، پیتر دراکر صاحب نظر بلند مرتبه مدیریت، آن را بطور علمی مطرح نموده و در دهه 1970 در مورد آن مطالعات گوناگونی آغاز شد که تا کنون ادامه دارد. بنا به عقیده دفت، اثربخشی سازمان عبارت است از درجه، یا میزانی که سازمان به هدف های مورد نظر نایل می‌شود.
استاندارد ایزو 9000 (2007) اثربخشی را اینگونه تعریف می‌کند: میزانی که فعالیت‌های برنامه‌ریزی شده تحقق یافته و نتایج برنامه ریزی شده بدست آمده است.
اثربخشی سازمانی یک مفهوم گسترده است و بطور ضمنی به دامنه متفاوتی از متغیرها در سطوح مختلف سازمانی اشاره دارد(زاموتو، 1984).
برای سنجش اثربخشی خدمات، می‌توان از شیوه‌های مختلفی استفاده کرد. در رویکرد سنجش سنتی اثربخشی سازمان، روش‌هایی همچون روش مبتنی بر هدف، روش مبتنی بر تامین منابع، روش مبتنی بر فرایند درونی مورد توجه بوده است. در روش مبتنی بر هدف به جنبه محصول یا تولید سازمان و اینکه آیا با توجه به سطح تولید مورد نظر، سازمان به هدفهای خود رسیده است یا خیر، می شد. در روش مبتنی بر تامین منابع، به نقطه آغاز فرایند تولید سازمان و اینکه آیا سازمان برای ارائه عملکرد بسیار خوب خود توانسته است منابع لازم را بصورتی موثر تامین نماید یا خیر، توجه می شد.
در روش مبتنی بر فرایند درونی، به فعالیت‌های درون سازمان توجه و با استفاده از شاخص‌های کارایی و سلامت درون سازمان، اثربخشی سازمان اندازه‌گیری می شد( دفت، 1377، ص 104-105). اما امروزه برای سنجش اثربخشی سازمان بصورت همزمان ، از چندین مقیاس با شاخص دیگر در قالب روش مبتنی بر نظر سنجی از گروه‌های ذی‌نفع استفاده می‌شود. از این روش ، تحت عنوان روش مبتنی بر شاخص‌های اساسی نیز یاد می‌شود (دفت، 1377، ص 114) بر این اساس می توان اثربخشی سازمان را از نظر گروه های ذی نفع (مدیران، کارکنان و استفاده کنندگان) که هریک در عملکرد سازمان نقش یا سهمی را بر عهده دارند، مورد ارزیابی قرار داد (دفت، 1377، ص 124). محاسبه اثربخشی سازمان از دیدگاه کسانی که در خارج از سازمان هستند مثل استفاده کنندگان، می‌تواند در ارزیابی عملکرد سازمان نقش اصلی ایفا کند. در عین حال، نظر سنجی از نظر کسانی که در داخل سازمان هستند، نظیر کارکنان و یا نظر سنجی از کسانی که مدیریت سازمان را بر عهده دارند، نظیز مدیران سازمان، در خصوص دستیابی سازمان به هدفها و ماموریت های خود نیز می‌تواند حایز اهمیت باشد. از این رو، در روش میتنی بر بر نظر سنجی گروه‌های ذی نفع، جلب نظرهای گروه‌های مختلف استفاده کنندگان، کارکنان و مدیران به عنوان شاخص عملکرد سازمان به شمار می آید و در آن نقشی که سازمان در جامعه بر عهده دارد توجه می‌شود (دفت،1377، ص124). این روش، بخصوص در سازمان‌های غیر انتفاعی که هدف خود را بر حسب تعیین نمی‌کنند، ولی هدف‌هایی دارند که به صورت ارائه خدمت به اعضا بیان می‌شود، بسیار به کار گرفته می‌شود( دفت،1377، ص84).
مزیت روش نظر سنجی از گروه‌های ذی نفع این است که در اجرای این روش، با دیدگاه بسیار وسیعتری به اثربخشی سازمان توجه می‌شود و عوامل درونی و بیرونی سازمان مورد ارزیابی قرار می گیرد. در این روش، همچنان استنباط جامعه از مسئولیت‌های اجتماعی سازمان ( یعنی چیزی که به صورت رسمی در روش‌های سنتی مورد توجه نبود) مورد ملاحظه قرار می گیرد. در اجرای روش مزبور، علاوه بر نظر سنجی از گروه های ذی نفع که معمولا بصورت کمی به دست می آید، به طور همزمان شاخص های متعدد دیگری همچون همسو بودن تولیدات و خدمات با ماموریت‌های سازمان که عمدتا با استفاده از مطالعات کیفی به دست می آید نیز مورد توجه قرار می گیرد بر این نکته تاکید می‌شود که هیچ شاخصی به تنهایی نمی‌تواند اثربخشی سازمان را تایید کند. ( دفت،1377، ص 115).
2-6- روشهای اندازه‌گیری 2-6-1- رویکرد دلفی فازیروش دلفی، در پی دستیابی به توافق عمومی در نظرات متخصصان است. هنگامی که برای موضوعات چند بعدی، چند هدفی و مسایل تصمیم گیری پیچیده بکار می رود، تکرار فراوان مراحل زمان گیر پرسش و پاسخ برای رسیدن به اجماع نسبی نظرات، مشکل بزرگی تلقی می‌شود. بطور کلی این روش دارای ضعف هایی مانند هزینه بالا، زمان زیاد برای جمع آوری داده می‌باشد( دیریو، بیلوت و یوشیدا، 2012).
روش دلفی فازی توسط ایشی کاوا و همکاران در سال 1993 ارائه شد. کاربرد این روش در تصمیم گیری و اجماع بر مسائلی که اهداف و پارامترها به صراحت مشخص نیستند، منجر به نتایج بسیار ارزنده ای میشود. ویژگی این روش، ارائه چارچوبی انعطاف پذیر است که بسیاری از موانع مربوط به عدم دقت و صراحت را تحت پوشش قرار میدهد. بسیاری از مشکلات در تصمیم گیریها مربوط به اطلاعات ناقص و نادقیق است. همچنین تصمیمهای اتخاذ شده خبرگان بر اساس صلاحیت فردی آنان بوده و به شدت ذهنی است. اغلب عدم قطعیت در نظرات خبرگان وجود دارد. از آنجا که عدم قطعیت حاکم بر این شرایط از نوع امکانی است و این نوع عدم قطعیت با مجموعه های فازی سازگاری دارد، بهتر است داده‌ها به جای اعداد قطعی با اعداد فازی نمایش داده شوند و از مجموعه های فازی برای تحلیل نظرات خبرگان استفاده گردد(هسیو، لی و کرنژ، 2010).
2-6-2- مجموعه فازیکلمات یا عباراتی هستند که دارای مرز صریح و روشن نمی‌باشند نظیر کلماتی چون خیلی خوب، نسبتأ، به ندرت و … لذا برای مدل کردن آنها نیاز به متغیرهای زبانی است تا بتوان آن را به صورت اعداد ریاضی تبدیل کرد. بعد از آنکه راسل در سال 1900 عنوان کرد منطق کلاسیک ( منطقی که در آن متغیرها به صورت صفر و یک در نظر گرفته می‌شود) بنا به عادت وضع شده و در زندگی بشری قابل استفاده نیست و برای دنیای ایده آل مفید است، هایزنبرگ در سال 1920 اصل عدم قطعیتی را معرفی نمود که بیان می کند در همه علوم، حتی با اطلاعات کامل عدم قطعیت وجود دارد ونمی توان به صورت صد در صد درباره درستی یا نادرستی فرض ها اظهار نظر نمود. در مرحله بعد، لووکاسویچ در سال 1930 منطق چند ارزشی را به جهان معرفی نمود که در آن بازه 0 , 1 به چند عدد شکسته می‌شود(دانشگر، 1387). سرانجام در سال 1965، مجموعه فازی توسط زاده به عنوان الگویی برای صورت بندی مفاهیم نادقیق، معرفی شد (ایکسو و همکاران، 2011). وی معتقد بود که ما نیازمند نوع دیگری از ریاضیات هستیم تا بتوانیم ابهامات و عدم دقت رویدادها را مدلسازی نماییم. لذا نظریه مجموعه های فازی برای بیان عدم قطعیت در تعیین دقیق یا ذهنی اولویت ها، محدودیت ها و اهداف، بکار می رود. این عدم اطمینان و ابهامی که فازی بودن به آن اشاره دارد، به ابهامات مربوط به زبان بیانی و طرز تفکر بشر باز می گردد. مطابق با تعریف زاده، میزان عضویت هر عنصر در یک مجموعه فازی توسط یک عدد از بازه 0 , 1 مشخص می‌شود که این مقدار همزمان حاوی شواهد و دلایل مبنی بر عضویت و نیز عدم عضویت آن عنصر در مجموعه مورد نظر است.
2-6-2-1- مفاهیم مقدماتی از مجموعه های فازی
اگر مجموعه U را به صورت یک مجموعه مرجع داشته باشیم، پس از در نظر گرفتن میزان عضویت هر عضو به مجموعه U، مجموعه فازی A به صورت زیر تعریف می‌شود.
(رابطه 2-1 ) A→Aمجموعه مرجع: (رابطه 2-2 ) U=x1, x2, x3, x4, …,xnمیزان عضویت عنصر x در مجموعه A : (رابطه 2-3 ) μAx ∈ 0 , 1نحوه نمایش مجموعه فازی : A (رابطه 2-3) A=μAx1x1, μAx2x2, μAx3x3, …,μAxnxnنمایش دیگر از مجموعه فازی : A (رابطه 2-3)
A=x1,μAx1,x2,μAx2,…,xn,μAxnیک عدد در مجموعه های فازی بنا بر موقعیت قرار گیری درجه عضویت متفاوتی اخذ می کند. لذا اعداد فازی را به به اشکال مختلف، همانطور که در شکل های 2-1 و 2-2 نشان داده شده است به صورت های مثلثی و ذوزنقه ای در نظر می گیرند و با توجه به آن درجات مختلف عضویت را در موقعیت های متفاوت جایگیری عدد به صورت تابع عضویت نشان می دهند.
8089901906905شکل 2-1: نمایش اعداد فازی مثلثی
شکل 2-1: نمایش اعداد فازی مثلثی
95821524384000
اعداد فازی مثلثی به صورت سه پارامتر ) (a,b,c نشان داده می‌شود که دارای تابع عضویتی به صورت زیر است.
μAxi=x-ab-a a≤x≤bc-xc-b b≤x≤c0 otherwiseبه همین ترتیب اعداد فازی ذوزنقه ای با چهار پارامتر (a, b, c, d) تعریف می‌شود و به شکل زیر نمایش داده می‌شود

شکل 2-2: نمایش اعداد فازی ذوزنقه ای
μAxi=x-ab-a a≤x≤b1 b≤x≤c d-xd-c c≤x≤d0 otherwise
2-6-3- روش آنتروپی شانوندر اکثر مسائل تصمیم گیری چند معیاره و به خصوص مسائل تصمیم گیری چند شاخصه، داشتن و دانستن اوزان نسبی شاخص های موجود، گام موثری در فرآیند حل مسئله و مورد نیاز می‌باشد. از جمله روش های تعیین اوزان شاخص ها می توان به روش های زیر اشاره نمود:
استفاده از پاسخ خبرگان
روش لینمپ
روش کمترین مجذورات
تکنیک بردار ویژه
آنتروپی شانون و …
در این پژوهش از روش آنتروپی شانون، به عنوان یکی از معروفترین روشهای محاسبه اوزان شاخص ها، استفاده شده است. آنتروپی، یک مفهوم بسیار با اهمیت در علوم اجتماعی، فیزیک و تئوری اطلاعات می‌باشد. وقتی که داده های یک ماتریس تصمیم گیری، به طور کامل مشخص شده باشد، می‌توان از روش آنتروپی، برای ارزیابی وزن ها استفاده کرد. ایدة روش فوق، این است که هر چه پراکندگی در مقادیر یک شاخص، بیشتر باشد، آن شاخص نسبت به دیگر شاخص ها از اهمیت بیشتری برخوردار است(مومنی، 1385).
2-6-4- تصمیم گیری چندمعیارهتصمیم گیری” یکی از مهم ترین و اساسی ترین وظایف مدیریت است و تحقق اهداف سازمانی به کیفیت آن بستگی دارد. به طوری که از نگاه یکی از صاحبنظران حوزه تصمیم گیری هربرت سایمون، تصمیم گیری جوهر اصلی مدیریت است. فرآیند تصمیم گیری را می توان به صورت زیر نمایش داد.

شکل 2-3: فرآیند تصمیم‌گیری
یکی از تکنیک‌های تصمیم گیری با استفاده از داده‌های کمی تصمیم گیری چندمعیاره می‌باشد. مدیر با استفاده از تکنیک‌های تصمیم گیری چندمعیاره می‌تواند با در نظر گرفتن معیارهای متفاوت برای تصمیم گیری که گاها با یکدیگر در تعارض هستند، به طریقی عقلایی تصمیم سازی نماید.
تصمیم گیری چندمعیاره به دو دسته تصمیم گیری چندشاخصه و تصمیم گیری چند هدفه تقسیم می‌شود.
مدل ها و تکنیک‌های تصمیم گیری چند شاخصه به منظور انتخاب مناسب ترین گزینه از بین m گزینه موجود به کار می روند. در تصمیم گیری چندشاخصه معمولا داده‌های مربوط به گزینه ها از منظر شاخص های مختلف در یک ماتریس نمایش داده می‌شود.
مدل های تصمیم گیری چندشاخصه از نظر نوع شاخص های مورد نظر به مدل های جبرانی و غیرجبرانی تقسیم می شوند. در این تحقیق از مدل های جبرانی برای رتبه بندی پروژه‌ها استفاده شده است.
مدل های جبرانی
مدل هایی که از شاخص هایی تشکیل شده اند که با یکدیگر در تعامل اند، به این معنی که مقادیر نامطلوب یک شاخص می‌تواند توسط مقادیر مطلوب شاخص دیگر پوشانده شود. مدل های جبرانی که در این پروژه از آن‌ها مورد استفاده قرار گرفته است در زیرآورده شده است.
2-6-4-1- تاپسیس
این روش بر این مفهوم تکیه دارد که بهترین گزینه، گزینه ایست که نزدیکترین فاصله به گزینه ایده آل مثبت و بیشترین فاصله از ایده آل منفی را داشته باشد.
2-6-4-2- ویکور
در این روش به منظور رتبه بندی و یافتن بهترین گزینه از مفهوم بذپدترین گزینه استفاده می کند و میزان سازش میان فاصله گزینه ها نسبت به بهترین گزینه و به این علت جزء روش های برنامه ریزی سازشی طبقه بندی می‌شود. این روش در مقایسه با روش تاپسیس، در محاسبه فواصل گزینه ها میزان اهمیت فاصله مطلوب نسبت به بهترین حالت و بدترین حالت را در نظر می گیرد.
مدل های غیر جبرانی
در این مدل تعامل و مبادله میان شاخص ها مجاز نیست یعنی به طور مثال نقطه ضعف موجود در یک شاخص ها توسط مزیت موجود در یک شاخص دیگر جبران نمی‌شود. مطلوبیت این مدل ها زمانی روشن می‌شود که تحلیلگر با محدود بودن اطلاعات مواجه و یا دسترسی به تصمیم گیرندگان محدود باشد.
از جمله روش های غیر جبرانی می توان به روش تسلط، روش حذف، روش لکسیکوگراف، روش رضایت بخش شمول، روش رضایت بخش خاص، روش ماکسی-مین، روش مینی-مین، پرمیوشن و کوالی‌فلکس اشاره کرد.
2-7- پیشینه پژوهشمطالعات تجربی بسیار کمی وجود دارند که استفاده از شاخصهای ارزیابی عملکرد و اثربخشی پروژه و تکنیک‌های آن را در شرکتها، موسسات تولیدی و خدماتی نشان دهند.
جعفری به ارائه الگویی جهت اولویت بندی پروژههای پژوهشی با رویکرد کارت امتیازی متوازن و تئوری خاکستری پرداخت. در این پژوهش ابتدا مهمترین شاخصها با توجه به ویژگیهای عملکردی و با توجه به رویکرد کارت امتیازی متوازن استخراج شدند. و سپس وزن مناظر و شاخصها و تاثیرگذاری و تاثیرپذیری آنها در محیط خاکستری اندازهگیری شد (جعفری, 1390).
در سال 1389 به منظور ارزیابی عملکرد پروژه‌ها، روش‌ها و ابزارهای متنوعی توسط سازمان‌های پروژه محور و صاحب‌نظران دانش پروژه تعریف و ارائه شده است. پژوهش با عنوان کمی سازی عملکرد پروژه‌ها و ارزیابی آن به روش رادار توسط سلیم زاده در این راستا انجام گرفته است (سلیم زاده، 1389).
در سال 1389 بااوش و حکیمی در مقاله به بررسی عوامل موثر به اثربخشی ارائه خدمات مجازی مدیریت شهری در ایجاد رضایتمندی شهروندان در مناطق 22 گانه شهرداری تهران پرداختند و نتایج حاصل از طرح‌ها و پروژه‌های مدیریت شهری را مورد ارزیابی قرار دادند و و به بررسی اثربخشی این طرح‌ها در رضایتمندی شهروندان پرداختند (بااوش و حکیمی، 1389). بزاز جزایری در سال 1381 به بررسی و ارزیابی اثربخشی دوره‌های آموزشی برگزار شده در شرکت ملی فولاد ایران پرداخته است در این پژوهش به بررسی و ارزیابی دوره های آموزشی در بین سال‌های 1375 تا 1380 درشرکت ملی فولاد پرداخته شده است و در پایان پیشنهاداتی برای افزایش اثربخشی دوره های آموزشی در این شرکت ارائه شده است (بزاز جزایری، 1381).
ذاکری و همکاران در مقاله‌ایی به تدوین شاخص‌های سنجش عملکرد واحد های پژوهشی در شرکت پالایش گاز سرخون و قشم پرداختند، نتایج حاصل از این پژوهش در ششمین همایش مراکز تحقیق و توسعه صنایع و معادت در سال 1386 ارائه گردید (ذاکری و همکاران، 1386). میرزایی در سال 1388 پژوهشی با عنوان طراحي مدل ارزيابي و سنجش اثربخشي طرح هاي پژوهشي كاربردي در وزارت صنایع و معادن بر روی طرح های پژوهشی انجام شده، را مورد بررسی قرار داده است و به سنجش نتایج این طرح ها با اهداف از پیش تعیین شده پرداخته است (میرزایی،1388).
کائو و هافمن در مقالهای به ارائه رویکردی برای توسعه یک سیستم ارزیابی عملکرد پروژه پرداختند. در این پژوهش از یک رویکرد دو مرحلهای برای طراحی یک سیستم ارزیابی عملکرد استفاده شد. در گام اول از رویکردی با عنوان (FM&T) برای تعیین معیارهای عملکرد پروژهها استفاده شد و در مرحله دوم مدل تحلیل پوششی دادهها برای ارزیابی کارایی با استفاده از معیارهای تعیین شده به کار گرفته شد(کائو و هافمن، 2011).
در مقالهای با عنوان” تاثیر خیرخطی بر عملکرد پروژههای “تحقیق و توسعه” علاوه بر تعیین روابط بین عملکرد پروژهها و عوامل تعیین کننده موثر بر آنها با شبکه عصبی مصنوعی، به بررسی تاثیر سه عامل کیفیت محیط پروژه، مهارت مدیر پروژه و اثربخشی تیم پروژه بر عملکرد پروژه نیز پرداخته شد(چن، چانگ و چانگ، 2012).
پریتو و زفیو در سال 2007 کارایی تکنیکی بالقوه را با مقایسه تکنولوژی‌های متناسب با اقتصادهای مختلف ارزیابی نمودند (پریتو و زفیو، 2007).در سال 2008 یو و لین مقاله ایی با عنوان کارایی و اثربخشی عملکرد راه آهن با استفاده از مدل تحلیل پوشش داده‌های شبکه ایی چند فعالیته ارائه نمودند (یو لین، 2008). مقاله “تجزیه کارایی در تحلیل پوشش داده‌های شبکه ایی: یک مدل واقعی”توسط کائو در سال 2009 ارائه گردید. در این مقاله هر سیستمی سری شامل ساختار موازی است. بدین ترتیب بر اساس ساختار‌های سری و موازی کارایی سیستم تولید به کارایی‌های مراحل سری و ناکارایی‌های هر مرحله این سری، به مجموعه ناکارایی‌های فرآیند‌های جزء که به صورت موازی به همدیگر متصل شده‌اند، تقسیم می‌شود (کائو، 2009).
ویتنر و همکاران در مقاله‌ایی به بررسی امکان استفاده ار زویکرد تحلیل پوششی داده‌ها برای ارزیابی عملکرد پروژه‌ها در یک محیط چند پروژه ایی پرداخته‌اند که هر پروژه معمولا رویکردی غیر تکراری دارد (ویتنر و همکاران،2004).
درانگلن وهمکارانش در مقاله ای، عملکرد پروژههای تحقیقاتی را از جنبههای کیفیت، نوآوری، زمان و هزینه، در نظر گرفتند. همچنین روشهای چک لیست، مدل مقیاس بندی و مدل نمره دهی را برای ارزیابی عملکرد پروژه ذکر کردند(درونگلن و همکاران، 2000). پوه و همکارانش در مقاله خود روشهای ارزیابی پروژه تحقیق و توسعه را به دو دسته اصلی روشهای رتبه بندی و وزندهی و روش سوددهی، تقسیم میکنند (پوه و همکاران، 2001). سایواتانو پیلای و همکارانش نیز در مقاله ای، یک مدل برای اندازه‌گیری عملکرد پروژههای تحقیق و توسعه، در یک محیط چند پروژهای و مهندسی همزمان، ارائه نمودند. آنها سه مرحله انتخاب، اجرا و پیادهسازی را برای دوره عمر یک پروژه در نظر گرفتند، سپس یک شاخص عملکرد یکپارچه را پیشنهاد دادند که عملکرد یک پروژه تحقیق وتوسعه را به وسیله یکپارچه کردن فاکتورهای کلیدی موثر در هر مرحله از عمر پروژه اندازهگیری میکند(سایواتانو پیلای و همکارانش، 2002).
کلمانز در مقاله ای با عنوان” موفقیت پروژه و ارزیابی عملکرد” روش (WBS)را به کار گرفت. با استفاده از این روش موفقیت و عملکرد یک پروژه می‌تواند ارزیابی شود. WBS تفکیک پروژه یا کار به بخشهای کوچکتر است. بنابراین یک پروژه می‌تواند به سلسله مراتبی از بخشهای، وظایف (سطح1)، وظایف فرعی (سطح2) و بستههای کاری (سطح 3) و غیره تقسیم بندی شود. در این مدل فاکتورهای موثر در موفقیت یک پروژه برنامه، رضایت مشتری، ابزارها و فنون، کیفیت، تیم پروژه، بودجه و امنیت و سلامت محیط پروژه در نظر گرفته شده است(کلمانز، 2004).
سعیدی مهرآباد و احسانی در پژوهشی با عنوان” طراحی یک مدل ارزیابی عملکرد برای پروژههای تحقیقاتی براساس مثلث پروژه” شاخصهای موثر در سنجش اثربخشی پروژهها و یا به عبارتی مثلث پروژه در مقاله خود را انحراف زمان، هزینه و کیفیت معرفی کردند، سپس تابعی برای محاسبه عملکرد یک پروژه تعیین شد که این سه شاخص را با استفاده از منطق تابع زیان درجه دو در مهندسی کیفیت، یکپارچه میکند (سعیدی مهرآباد و احسانی, 1384).
عبدالرشیدی و همکاران در پژوهشی با عنوان “ارزيابي عملكرد پروژه‌ با استفاده ار تكنيك‌هاي تصميم گيري چند شاخصه به ارزيابي عملكرد پروژه با استفاده از تكنيكهاي تصميمگيري چند شاخصه، در گروه صنعتی “ندا” پرداخت. با توجه به ماهيت اين تحقيق، مدل سرآمدي پروژه به عنوان مبنايي جهت تعيين معيارهاي موثر بر عملكرد پروژه‌ها، انتخاب شد. به كمك اين مدل، 9 معيار اصلي جهت ارزيابي عملكرد پروژهها مدنظر قرار گرفت. پس از تعيين درجه اهميت يا وزن هر يك از شاخصهاي فرعي، پروژههاي مورد بررسي نسبت به اين شاخصها مورد ار زيابي قرار گرفته و اولويت بندي شدند. جهت انجام عمليات ارزيابي و اولويتبندي روشهاي تاپسيس، تحليل رابطه خاكستري و مجموع ساده وزين كه از جمله تكنيكهاي تصميمگيري چند شاخصه مي باشند، مورد استفاده قرار گرفتند و در پايان نیز نتايج حاصل شده مورد بررسي و تجزيه و تحليل قرار گرفتند (عبدالرشيدي, 1385).
جبارزاده در پژوهشی به”بررسی و تعیین معیارهای موفقیت پروژههای پتروشیمی و ارائه الگویی برای ارزیابی آنها” پرداخت. در این تحقیق لیست جامعی از معیارها برای ارزیابی موفقیت پروژههای پتروشیمی پیشنهاد شد. با استفاده از تحلیل عاملی، این معیارها در قالب پنج عامل گروهبندی و با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی اوزان معیارها و فاکتورها تعیین شدند و سپس بر اساس مدل مجموع سلسله مراتب وزنی الگویی برای ارزیابی پروژههای پتروشیمی پیشنهاد شد (جبارزاده, 1385).
صیادی تورانلو به اولویت بندی پروژههای بهبود در مدل تعالی سازمانی با رویکرد کارت امتیازی متوازن پرداخت. در این پژوهش شاخصهای اولویت بندی پروژهها در چهار منظر کارت امتیازی متوازن تدوین و با استفاده از فرایند شبکه تحلیلی فازی رتبه بندی گردید و سپس با استفاده از مدل تاپسیس فازی به اولویت بندی پروژهها پرداخته شد (صیادی تورانلو, 1387).
دربندی، رشیدی نژاد و خزاعی در مقالهای به ارائه الگویی جهت ارزیابی موفقیت پروژه و شناسایی شاخصهای موثر بر عملکرد موفق پروژه پرداختند. لذا بر پایه 9 معیار مدل تعالی سازمانی و با تکیه بر چارچوب کارت امتیازي متوازن، این شاخصها استخراج کرده و سپس با استفاده از روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی به اولویت بندی این شاخصها پرداختند (دربندی, رشیدی نژاد و خزاعی, 1388)
2-8- جمع‌بندیدستيابي به ارزش‌هاي اساسي و محقق كردن اهداف در هر فرايندي مستلزم تدوين برنامه هاي استراتژيك پيش از مبادرت ورزيدن به اجرا و در ادامه اجراي كامل آنهاست. ارزيابي عملكرد ابزاري موثر براي اندازه گيري میزان دستيابي به اهداف (چه در بعد سازماني، فردي و يا پروژه اي) است. بررسي ميزان تحقق اهداف با ارزيابي و بازنگري ميسر خواهد بود و مديران در سايه ارزيابي عملكرد است كه مي توانند مديريت موثر خود را بر فرايندها اعمال كنند و به نتايج واقعي محقق شده از انجام كارها دست پيدا كنند. از این رو هر سازمانی نیازمند طراحی سیستمی برا ی اندازهگیری عملکرد می‌باشد که در خصوص کارایی و اثر بخشی فعالیتهای بخشهای مختلف سازمان، اطلاعات دقیق، مربوط و به موقع برای تصمیمگیران ارائه نمایند. برای ارزیابی عملکرد پروژههای تحقیقاتی و واحدهای تحقیقاتی در سازمان نیز باید معیار قابل اندازهگیری وجود داشته باشد و نتایج این اندازهگیری باید برای بهبود عملکرد و کسب مزیت برای سازمان مربوطه به کار گرفته شود.
لذا با توجه به هدف این پژوهش که سنجش اثربخشی پروژههای تحقیقاتی با روش های تصمیم گیری چند معیاره می‌باشد، در این فصل به ارائه خلاصهای از تعاریف و تاریخچه از موضوعات ارزیابی عملکرد، سنجش اثربخشی پروژه، روش های تصمیم‌گیری چند معیاره مورد استفاده برای سنجش و از آنتروپی برای وزن دهی و اهمیت نسبی شاخص ها پرداخته شد.

فصل سومروش پژوهش3-1- مقدمهتقریبا پیشرفت در هر زمینه از علم، تابع تلاشهای پژوهشی نظاممند است، از همین رو است که از تحقیق و پژوهش به عنوان زیربنای پیشرفت علمی نام برده میشود(مارکزیک و همکاران، 2005).
تحقیق را میتوان روشی منظم دانست که در نتیجهی آن پاسخهایی برای سوالهای مطرح شده پیرامون موضوع تحقیق به دست میآید. همچنین روش تحقیق مجموعهای از قواعد، ابزار و راههای معتبر (قابل اطمینان) و نظام یافته برای بررسی واقعیتها، کشف مجهولات و دستیابی به راه حل مشکلات است. آنچه که نتایج برآمده از یک تحقیق را ارزشمند و قابل استناد میکند، روش تحقیق ساختارمند، هدفمند و علمی می‌باشد (خاکی, 1387). چنانچه روش شناسی صحیح صورت نپذیرد، نتایج تحقیق، پژوهشگر و استفاده کنندگان را به بیراهه خواهد برد. بنابراین اتخاذ یک روش عقلایی برای دستیابی به نتایج مطلوب امری ضروری است (پاشا شریفی و شریفی, 1383)
در این فصل که در واقع زیربنای علمی تحقیق به شمار میرود، به بررسی روش تحقیق، شیوه گردآوری دادهها، قلمرو تحقیق و جامعه و نمونه آماری و در ادامه شیوههای تجزیه و تحلیل دادهها و همچنین تکنیک‌هایی که در این پژوهش مورد استفاده قرار میگیرد، پرداخته شده است.
3-2- روش تحقیقیکی از مهمترین ویژگی یک مطالعه و بررسی علمی، روش تحقیق و عبارت دیگر نحوه گردآوری، تجزیه و تحلیل و پردازش دادهها می‌باشد.
منظور از روش در تحقیق، ارائه مهارتها و تعریفهایی است که دستیابی به هدف را آسانتر وعملیتر میسازد. این نکته در تمامی روشها مطرح است. یعنی هر کاری بر مبنای روشهای برگرفته از تجربهها و موفقیتها انجام پذیرد، تضمین بیشتری برای بهرهدهی آن خواهد بود.
تحقیقات علمی از سه بعد مورد بررسی قرار میگیرند:
هدف: از نظر هدف تحقیقات به انواع کاربردی، بنیادی و توسعهای تقسیم میگردند (خاکی, 1387؛دانایی فرد و همکاران،1383).
تحقیق بنیادی(پایهای): هدف اساسی این نوع تحقیقات آزمون نظریهها، تبیین روابط بین پدیدهها و افزودن به مجموعه دانش موجود در یک زمینه خاص است. تحقیقات بنیادی، نظریهها را بررسی کرده، آنها را تایید،تعدیل یا رد میکند. با تبیین روابط میان پدیدهها، تحقیق بنیادی به کشف قوانین و اصول علمی میپردازد. با این اهداف،تحقیقات بنیادی در صدد توسعه مجموع دانستههای موجود درباره اصول و قوانین علمی هستند (بازرگان, 1383).

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *